پارتی دیموکراتی ئەمریکا لە هەڵبژاردنی نیوەی خولی 2026دا سەرکەوتنێکی مێژوویی بە دەست هێنا و جڵەوی هەردوو ئەنجوومەنی نوێنەران و پیرانی لە دەستی کۆمارییەکان دەرهێنا.
بە پێی نوێترین ئەنجامە بەرایییەکانی ئاژانسی ئەسۆوشیەیتید پرێس، دیموکراتەکان لانیکەم 228 کورسی ئەنجوومەنی نوێنەرانیان مسۆگەر کردووە و بەربەستی 218 کورسییان بۆ بەدەستهێنانی زۆرینە تێپەڕاندووە، لە کاتێکدا کۆمارییەکان بۆ 139 کورسی پاشەکشەیان کردووە.
لە ئەنجوومەنی پیرانیشدا، دیموکراتەکان بە بردنەوەی 7 کورسیی یەکلاکەرەوە گەیشتنە 54 کورسی لە بەرامبەر 44 کورسی بۆ کۆمارییەکان، پاش ئەوەی توانییان لە پێگە مێژوویییەکانی کۆمارییەکاندا سەرکەوتن تۆمار بکەن.
گەورەترین شکان بۆ کۆمارییەکان لە ویلایەتی تێکساسدا تۆمار کرا کە جەیمس تالاریکۆی دیموکرات توانی دوای نزیکەی 4 دەیە کورسیی پیران بباتەوە؛ هاوکات لە کانزاس بۆ یەکەم جار لە دوای ساڵی 1932 و لە کارۆلینای باشووریش بەربژێری دیموکراتەکان سەرکەوتنی بە دەست هێنا.
ڕاپرسییە فەرمییەکان دەریانخستووە کە جەنگی ئەمریکا دژ بە ئێران لە مانگی شوباتی ئەمساڵەوە، بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی سووتەمەنی و تێچووی بژێوی، لە هۆکارە بنەڕەتییەکانی سزادانی کۆمارییەکان بوون لە لایەن دەنگدەرانەوە.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکی درێژدا دانی بە شکستی قورسی پارتەکەیدا نا و بە ڕاشکاوی ڕایگەیاندووه، هۆکاری سەرەکی دۆڕاندنەکەیان جەنگی ئێران و گرانیی ژیان بووە، نەک کەمی بەشداریی دەنگدەران لەسەر سندووقەکان.
ڤانس ئاماژه‌ی به‌وه‌دا، دەنگدەرانی 2024 بە 4 داواکارییەوە پشتیان لە کۆمارییەکان کرد: کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران، چارەسەرکردنی هەڵئاوسان، پەیڕەوکردنی دروشمی 'ئەمریکا لە پێشینەدایە' و پێداچوونەوە بە شێوازی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیلدا.
لە لایەکی دیکەوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە یەکەم لێدوانیدا سەرسووڕمانیی خۆی لە ئەنجامەکان دەربڕی و گوتی: "ئەگەر ناوی من لەسەر کارتی دەنگدان بووایە، ئەنجامەکە بە سەرکەوتنێکی گەورە کۆتایی دەهات."
ترەمپ سەرەڕای دەربڕینی ئامادەیی بۆ کارکردن لەگەڵ دیموکراتەکان لە پرسی کۆچبەراندا، پێداگریی لەسەر دەسەڵاتی دەستووریی خۆی کردەوە و ڕایگەیاند، دەبێتە 'بەڕێز ڤیتۆ' لە دژی ئەو پێشنیازەیاسایانەی دیموکراتەکان لە کۆنگرێسدا پەسەندیان دەکەن.
لە نێوخۆی کۆنگرێسدا، مایک جۆنسۆن سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران لە کۆبوونەوەیەکدا ستافەکەی ئاگادار کردەوە کە خۆی بۆ سەرکردەی کەمینەی کۆمارییەکان بەربژێر ناکاتەوە، ئەمەش سەرەتای دەستپێکردنی گۆڕانکاریی نێوخۆیییە لە پارتەکەدا.
بە بردنەوەی زۆرینەی ئەنجوومەنی نوێنەران، چاوەڕوان دەکرێت حەکیم جێفریز، سەرکردەی دیموکراتەکان لە مانگی کانوونی دووەمی داهاتوودا ببێتە یەکەم سەرۆکی ڕەشپێستی ئەنجوومەنی نوێنەران لە مێژووی وڵاتەکەدا.
لە ڕووداوێکی مێژوویی دیکەدا، عەبدولڕەحمان ئەلسەید لە ویلایەتی میشیگن مایک ڕۆجەرزی کۆماریی بەزاند و بووە یەکەم هاووڵاتیی موسڵمان کە لە مێژووی ئەمریکادا بچێتە نێو ئەنجوومەنی پیران.
لە کێبڕکێی پارێزگارەکانیشدا ژمارەیەک سەرکەوتنی نوێ تۆمار کران؛ کەیشا لانس بۆتۆمز لە جۆرجیا بووە یەکەم ژنە ڕەشپێست لە مێژووی وڵاتدا ببێتە پارێزگار، هاوکات بایرۆن دۆناڵدزی کۆماریش لە فلۆریدا پۆستی پارێزگاری بردەوە.
هاوکات لە تێکساس، جینا هینۆهۆسای دیموکرات توانی شکستێکی گەورە بە گرێگ ئابۆتی پارێزگاری کۆماری بهێنێت و ببێتە یەکەم ژنە پارێزگاری لاتینی لە مێژووی ویلایەتەکەدا.
لە دوای ڕاگەیاندنی سەرکەوتنی دیموکراتەکان، بازاڕەکانی پشکی ئەمریکا بەرزبوونەوەیان بە خۆوە بینی، بەڵام پشکی کۆمپانیاکانی ئیلۆن مەسک دابەزین پاش ئەوەی بەربژێرانی دیموکرات هۆشدارییان لەبارەی هەژموونی دەسەڵاتی ملیاردێرەکان لە کایەی سیاسی دا.
ڕەخنەگرانی نێوخۆی پارتی کۆماری ڕایانگەیاندووە، پێداگریی ترەمپ لەسەر بەربژێرکردنی کەسایەتییە نالەبارەکان، وەک کین پاکستۆن لە تێکساس و دارلین گرایهام لە کارۆلینای باشوور، هۆکاری سەرەکی داڕمانی پارتەکە بووە.
لە ئیسرائیل نیگەرانییەکی قووڵ لە سەرکەوتنی دیموکراتەکان دروست بووە، بەو پێیەی بەرپرسانی تەلئەبیب ترسیان هەیە کۆنگرێسی نوێ پڕۆژەیاسا لە دژی هاوکارییە سەربازییەکان دەربکات و فشاره‌كان بۆ ئاگربەست چڕ بکاتەوە.
لە بەرامبەردا، محه‌ممه‌د باقر قالیباف سەرۆکی پەرلەمانی ئێران ڕایگەیاند، گەلی ئەمریکا بەم دەنگدانە 'نەخێر' یان بە جەنگ گوتووە، بەڵام چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە هەڵوێستی گشتی واشنتن بەرامبەر دۆسیەی ناوەکیی ئێران وەک خۆی دەمێنێتەوە.
بە گرتنەدەستی کۆنگرێس، دیموکراتەکان لە سەرەتای ساڵی 2027ـەوە دەسەڵاتی فراوانی لێکۆڵینەوە لە ئیدارەی ترەمپ، بانگهێشتکردنی بەرپرسان، سنووردارکردنی بودجەی جەنگ و ڕێگریکردن لە دانانی دادوەرە کۆنەپارێزەکان بە دەست دەهێنن.
ئەم گۆڕانکارییە دەستووری و ڕامیارییە گەورەیە، دۆناڵد ترەمپ دەخاتە دۆخی سەرۆکێکی دەستبەستراو لە 2 ساڵی کۆتایی حوکمڕانیدا و دەستبەجێ ململانێی توند بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی 2028 دەست پێدەکات.
ئایا ڕەتکردنەوەی مێژوویی کۆمارییەکان لە هەڵبژاردنی نیوەی خولی 2026 تەنیا سزایەکی کاتی دەنگدەران بوو بۆ گرانی بژێوی، یاخود مەرگی پێشوەختەی پڕۆژەی سیاسی دۆناڵد ترەمپ و گۆڕانی بنەڕەتی هاوکێشەی دەسەڵاتە لە واشنتن؟
لە یەکێک لە گەورەترین هه‌ڵبژاردنه‌كانی مێژووی هاوچەرخی ئەمریکادا، پارتی دیموکرات توانی کۆنتڕۆڵی تەواوەتی هەردوو ئەنجوومەنی نوێنەران و پیران لە دەستی کۆمارییەکان دەربهێنێت و قەڵا مێژوویییەکانی پارێزگاران لە سەرتاسەری وڵاتدا داڕمێنێت. ئەم زریانە سیاسییه لە ڕاستیدا سزایەکی جەماوەریی بەرفراوان بوو دژ بە جەنگی هەشت مانگەی دژ بە ئێران، هەڵئاوسانی کەمەرشکێن و گرانبوونی تێچووی ژیان کە ڕاستەوخۆ بەرۆکی هاووڵاتییانی گرتووە.
لە ڕۆژی چوارشەممە، ڕێکەوتی 4ی تشرینی دووەمی 2026، لە کاتێکدا جیاکردنەوەی فەرمی دەنگەکان لە سەرانسەری 50 ویلایەتەکەدا بەردەوام بوو، کۆشکی سپی ڕووبەڕووی دۆخێکی نوێی دابەشبوونی دەسەڵات بووەوە. پایتەختی ئەمریکا لە ئێستادا پێ دەنێتە قۆناغێکی پڕ لە پێکدادانی دەستووری کە تێیدا دەسەڵاتی جێبەجێکردنی دۆناڵد ترەمپ ڕووبەڕووی کۆنتڕۆڵی توندی یاسادانەرانی دیموکرات دەبێتەوە.
قەبارەی ڕاستەقینەی داڕمانی کۆمارییەکان لە نەخشەی هەڵبژاردندا چەندە و ئامارە ئابووری و سەربازییەکان چۆن شکستەکەیان لە ژمارەی کورسییەکاندا بەرجەستە کرد؟
بە پێی دوایین ئەنجامە ڕاگەیەندراوەکانی دەزگای ئەسۆوشیەیتید پرێس و سی بی ئێس نیوز، دیموکراتەکان لە ئەنجوومەنی نوێنەران بە مسۆگەرکردنی لانیکەم 228 کورسی (لە بەرامبەر 139 کورسی بۆ کۆمارییەکان لە کۆی 435 کورسی) بەربەستی 218 کورسییان تێپەڕاند؛ ئەم پێشبینییە بەرەو بەدەستهێنانی 251 تا 268 کورسی هەڵدەکشێت پاش یەکلابوونەوەی 68 کورسییە ماوەکە.
لە ئەنجوومەنی پیرانیشدا، دیموکراتەکان بە هەڵگەڕاندنەوەی 7 کورسیی یەکلاکەرەوە گەیشتنە 54 کورسی لە بەرامبەر 44 کورسی بۆ کۆمارییەکان، لە کاتێکدا لە دوو ویلایەتی وەک ئالاسکا و میسیسیپی ڕکابەرییەکان هێشتا بە کراوەیی ماونەتەوە.
لە ڕوانگەی ئابوورییەوە، جەنگی 8 مانگەی دژ بە ئێران کە لە 28ی شوباتی 2026 دەستی پێکرد، گەورەترین زەبری لە کەرتی وزە و بژێویی خەڵک دا. نرخی یەک گاڵۆن دیزڵ لە مانگی تشرینی یەکەم گەیشتە ڕیکۆردی مێژووییی 6.25 دۆلار و بەنزین بۆ 4.31 دۆلار بەرز بووەوە، لە کاتێکدا ڕێژەی هەڵئاوسانی گشتی گەیشتە 3.7% و نرخی سوودی بانکی لە نێوان 3.75% تا 4% مایەوە.
ڕاپرسیی دەنگدەرانی AP دەری خست کە 75%ی هاووڵاتییان لە ئاراستەی وڵات ناڕازی یان تووڕە بوون، لە کاتێکدا نزیکەی 60%ی دەنگدەران سیاسەتەکانی ترەمپیان بە هۆکاری سەرەکیی گرانیی نرخی کاڵاکان دانا.
شەپۆلی دەنگدانە سزادەرەکە لە هەڵبژاردنی پێشوەختەدا بەدی کرا کە تێیدا زیاتر لە 54 ملیۆن ئەمریکی دەنگیان دا و دیموکراتەکان بە جیاوازیی 46% بەرامبەر 35% پێشەنگ بوون. داڕمانی بنکەی دەنگدەری کۆمارییەکان لە نێو گەنجانی خوار 30 ساڵ بە ڕێژەی 70% بۆ دیموکراتەکان، پاشەکشەی توندی دەنگی پیاوانی ڕەشپێست لە 25% بۆ 10%، و گۆڕانی دەنگی لاتینۆکان لە سنوورەکانی تێکساس و کێڵگەکانی کانزاس، فاکتەری یەکلاکەرەوەی ئەم شکستە مێژوویییە بوون.
بەرپرسانی باڵای واشنتن و لایەنە نێودەوڵەتییەکان چۆن بەرپرسیارێتی دۆڕانی باڵادەستیی کۆنگرێس بەسەر یەکتردا ساغ دەکەنەوە؟
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکی شۆکهێنەر و درێژدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس دانی بەوەدا نا کە هۆکاری سەرەکیی دۆڕاندنیان خودی جەنگ بوو. ناوبراو ڕایگەیاند کە دەنگدەرانی 2024 بەهۆی چوار پرسی بنەڕەتییەوە دەنگیان بە دیموکراتەکان دا: کۆتاییهێنان بە جەنگی ئێران، چارەسەری گرانیی بژێوی، پەیڕەوکردنی دروشمی 'ئەمریکا لە پێشینەدایە' و پێداچوونەوە بە شێوازی پەیوەندی لەگەڵ ئیسرائیل؛ هاوکات هۆشداریی دا لەوەی نوخبەی نەریتی بە بیانووی وەک لێخۆشبوونی کۆچبەران لەم ڕاستییە ڕانەکەن.
لە بەرامبەردا، دۆناڵد ترەمپ لە چاوپێکەوتنەکانیدا لەگەڵ فۆکس نیوز و پۆلیتیکۆ ڕایگەیاندووه، کەمێک سەرسام بووە بە ئەنجامەکان و هۆکارەکەی بۆ نەبوونی ناوی خۆی لەسەر کارتی دەنگدان و لاوازیی بەشێک لە بەربژێرە دەستنیشانکراوەکان گەڕاندەوە.
ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە پەشیمان نییە لە بڕیاری شەڕی ئێران و هۆشداریی دا کە دەسەڵاتی بێسنووری مافی ڤیتۆی هەیە بەرامبەر بە هەر یاسایەکی دیموکراتەکان، تەنانەت وێنەی کڵاوێکی سووری بە دەستەواژەی ڤیتۆ بڵاو کردەوە، لە کاتێکدا نووسینگەی کۆشکی سپی بە کورتی پەیامی بڵاو کردەوە کە ترەمپ هێشتا سەرۆکە.
لە بەرەی سەرکەوتوواندا، حەکیم جێفریز ڕێبەری دیموکراتەکان کە بەرەو وەرگرتنی پۆستی یەکەم سەرۆکی ڕەشپێستی ئەنجوومەنی نوێنەران هەنگاو دەنێت، هەڵبژاردنەکەی بە ڕەتکردنەوەی توندی توندڕەوی و سەرکەوتنی دادپەروەری لە قەڵەم دا و داوای کرد پێش کانوونی دووەم کۆتایی بە جەنگی ئێران بهێنرێت.
جەیمس تالاریکۆ، سیناتۆری هەڵبژێردراوی تێکساس کە بەسەر کین پاکستۆندا سەرکەوت، ڕایگەیاند کە ئەم سەرکەوتنە پەیامێکە بۆ ملیاردێرەکانی وەک ئیلۆن مەسک کە زیاتر لە 150 ملیۆن دۆلاری خەرج کرد؛ لە تارانەوە، محه‌ممه‌د باقر قالیباف سەرۆکی پەرلەمانی ئێران گوتی: "دەنگدەرانی ئەمریکا بە نەخێر وەڵامی شەڕیان دایەوە"، لە کاتێکدا لە تەلئەبیب نیگەرانیی قووڵ سەبارەت بە داهاتووی هاوکارییە سەربازییە 4 ملیار دۆلارییەکە و هەڵکشانی دەنگی ڕەخنەگرانی ئیسرائیل سەری هەڵداوە.
چۆن کۆبوونەوەی قەیرانە نێوخۆیی و دەرەکییەکان لە ماوەی 24 مانگی ڕابردوودا بووە هۆی تێکشکانی قەڵا دەستلێنەدراوەکانی پارتی کۆماری؟
ڕەگوڕیشەی ئەم داڕمانە دەگەڕێتەوە بۆ سیاسەتی گومرگی توند و ناسراو بە 'ڕۆژی ڕزگاری' لە 2ی نیسانی 2025 و پاشان بڕیاری لەپڕی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی لە 28ی شوباتی 2026 دژ بە ئێران. تێوەگلانی هێزی دەریایی لە گەرووی هورمز و بەئامانجگیرانی کەشتیگەلەکان، نەوتی لە بازاڕی جیهانیدا گران کرد و ڕاستەوخۆ بەڵێنەکانی ترەمپی بۆ دابەزاندنی نرخی سووتەمەنی بۆ ژێر 2 دۆلار پووچەڵ کردەوە.
هاوکات دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی ترەمپ لە هەڵبژاردنە بەرایییەکاندا و سەپاندنی بەربژێرە پەراوێزخراو و پڕ لە کێشەکان، زەمینەی گەورەترین شکستی ڕەخساند. لە تێکساس جەیمس تالاریکۆ بۆ یەکەم جار لە دوای 1988 توانی کورسیی پیران بۆ دیموکراتەکان بباتەوە و جینا هینۆهۆسا کۆتایی بە دەسەڵاتی سێ خولیی گرێگ ئابۆت هێنا؛ لە کانزاس ئادەم هامیلتۆن پاش نزیکەی 1 سەدە (لە دوای 1932ـەوە) بووە یەکەم سیناتۆری دیموکرات؛ لە کارۆلینای باشووریش ئانی ئەندرۆز توانی بەسەر دارلین گرایهامدا سەربکەوێت کە پاش مردنی کتوپڕی لیندسی گرایهام لە لایەن ترەمپەوە دەستنیشان کرابوو.
مێژووی ئەمریکا لە دوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە تەنیا 3 جار (1946، 1994 و 2006) شایەتی گۆڕانی هاوکاتی هەردوو ئەنجوومەن بووە بۆ پارتەکەی تر. ساڵی 2026 بووە چوارەم وێستگەی مێژوویی، بە جۆرێک پلانی ترەمپ بۆ دووبارە کێشانەوەی سنووری بازنەکانی دەنگدان لە فلۆریدا و تێکساس بە تەواوی پێچەوانە شکایەوە و سوودی بە دیموکراتەکان گەیاند.
ئایا دەسەڵاتی دابەشکراوی واشنتن لە نێوان ترەمپ و زۆرینەی کۆنگرێسدا بەرەو بەستەڵەکی یاسادانان دەڕوات، یان دەبێتە فشارێک بۆ کشانەوە لە جەنگ و گۆڕانی نەخشەی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی 2028؟
شارەزایانی دەستووری جەخت دەکەنەوە کە لەگەڵ دەستبەکاربوونی کۆنگرێسی نوێ لە 3ی کانوونی دووەمی 2027، دەسەڵاتی ترەمپ بە قووڵی سنووردار دەبێت. دیموکراتەکان لە ڕێگەی لیژنەکانی لێکۆڵینەوە و دەسەڵاتی یاسای دەسەڵاتەکانی جەنگ (War Powers Act) دەتوانن ڕێگری لە دابینکردنی بودجەی زیاتر بۆ هەڵمەتی سەربازی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بکەن، بەربەست بۆ دانانی دادوەرانی نوێ دروست بکەن و لێکۆڵینەوە لە بەرژەوەندییە دارایییەکانی خێزانی ترەمپ دەست پێبکەن.
لە ڕوانگەی ئایندەی پارتەکانەوە، دەستپێکی ناکۆکی نێوخۆیی کۆمارییەکان لە ئێستاوە دەرکەوتووە؛ مایک جۆنسۆن سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەران کشانەوەی خۆی لە ڕێبەرایەتیی کەمینە ڕاگەیاند و لێدوانەکانی جەی دی ڤانس ئاماژه‌یه بۆ دەستپێکی ڕکابەرییەکی نوێ بۆ ساڵی 2028 دوور لە سێبەری ترەمپ.
لە بەرامبەردا، دیموکراتەکان دەبێت لە نێوان باڵی میانڕەوی وەک جۆش شاپیرۆ و باڵی پێشکەوتنخوازی خاوەن نوێنەرانی نوێی وەک عەبدولڕەحمان ئەلسەید (یەکەم سیناتۆری موسڵمان لە مێژووی ئەمریکادا) هاوسەنگی ڕابگرن تا بتوانن ئەم سەرکەوتنە کاتییە بکەنە وەرچەرخانێکی بەردەوام.
