میدیای فەرمی کۆریای باکوور بە بڵاوکردنەوەی چەند وێنەیەکی نوێ، تەواوی دەنگۆکانی نەخۆشکەوتن و مردنی کیم جۆنگ ئون، سەرکردەی ئەو وڵاتەی ڕەت کردەوە.
ئاژانسی هەواڵی یۆنهاپی کۆریای باشوور و ماڵپەڕی پسپۆڕیی (ئێن کەی نیوز) بڵاویانکردەوە، پاش بڵاوبوونەوەی گومان لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا لەسەر گیانلەدەستدانی کیم جۆنگ ئون، ئاژانسی فەرمی پیۆنگیانگ وێنەی نوێی دەرکەوتنی سەرکردەکەیانی بڵاوکردووەتەوە.
دەنگۆکان لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکسەوە لە لایەن وانجون شێ، چالاکوانی دژبەری چینی لە ئەمریکا دەستی پێ کرد، کە بانگەشەی ئەوەی کردبوو کیم جۆنگ ئون تووشی خوێنبەربوونی مێشک بووە و لە نەخۆشخانەیەکی بەیجینگدا کۆچی دوایی کردووە.
لەبەرامبەردا، ئاژانسی فەرمی کۆریای باکوور (KCNA) و تەلەڤزیۆنی فەرمیی دەوڵەت ڕایان گەیاند، کیم جۆنگ ئون ڕۆژی دووشەممە 19ی ئۆکتۆبەری 2026، لەگەڵ کچەکەیدا، جو ئای، سەردانی پێشانگەیەکی نیشتمانی پۆشاک و پێڵاوی لە شاری پیۆنگیانگ کردووە.
بەرپرسانی دیپلۆماسی و ئاسایشیی کۆریای باشوور جەختیان لەوە کردەوە کە هیچ بەڵگەیەک لەسەر تێکچوونی تەندروستی یان مردنی سەرکردەی دراوسێ باکوورییەکەیان لە ئارادا نییە و دەنگۆکان بێبنەمان.
لە ماوەی چەند ساڵی ڕابردوودا، بەهۆی ناڕوونی و نهێنیبوونی دەسەڵاتی کۆریای باکوور، چەندین جار دەنگۆی مردن یان نەخۆشکەوتنی کیم جۆنگ ئون لە میدیا بێمتمانە و زەردەکانی جیهاندا بڵاوبووەتەوە و دواتر بە دەرکەوتنی ئاشکرای ناوبراو، پووچەڵ بوونەتەوە.
ڕاستیی نەخۆشکەوتن و بێهۆشبوونی کیم جۆنگ ئون؛ چی لە پیۆنگیانگ ڕووی داوە؟
لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا، دەنگۆی تووشبوونی کیم جۆنگ ئون، سەرکردەی کۆریای باکوور، بە خوێنبەربوونی مێشک و گیانلەدەستدانی لە نەخۆشخانەیەکی بەیجینگ، جیهانی هەژاند؛ بەڵام تا ئێستا هیچ بەڵگەیەکی پزیشکی یان بەڵگەنامەیەکی فەرمی بۆ سەلماندنی ئەم بانگەشانە لەبەردەستدا نییە.
ئەم شەپۆلە لە ڕێکەوتی 19 و 20ی ئۆکتۆبەری 2026 لە سەکۆی ئێکسەوە دەستی پێکرد و پاشان پەڕییەوە بۆ ڕۆژنامە جیهانییەکان. گۆڕەپانی سەرەکی ئەم پرسە بریتییە لە نیمچەدوورگەی کۆریا، واشنتن و پەکین، کە ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە ئاسایشی چەکی ناوەکیی ناوچەکەوە.
سەرچاوەی سەرەکی تەواوی دەنگۆکان بۆ یەک پۆستی وانجون شێ (Wanjun Xie)، چالاکوانی دژبەری دەسەڵاتی چین لە ئەمریکا دەگەڕێتەوە کە لە تۆڕی ئێکس بڵاویکردەوە.
ئەو بانگەشەیەی گوایە سەرکردەی کۆریای باکوور لە نەخۆشخانەی پەکین یونیۆن گیانی لە دەست داوە، لە ماوەی کەمتر لە 24 کاتژمێردا بووە بابەتی گەرمی گەڕان لە گووگڵ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا. ڕۆژنامە بەناوبانگەکانی وەک زە سەن، نیویۆرک پۆست و ئیکۆنۆمیک تایمزی هیندی ڕاستەوخۆ لەسەر بنەمای ئەو پۆستە بێبەڵگەیە ڕاپۆرتیان بڵاوكردەوە.
لەبەرامبەر ئەمەدا، تەنیا بەڵگەی بەرچاو 8 وێنەی فەرمی بوون کە ئاژانسی هەواڵی ناوەندیی کۆریای باکوور (KCNA) لە 20ی ئۆکتۆبەردا بڵاویکردنەوە. ئەم دەرکەوتنە لە پێشانگەی کەلوپەلی پیشەسازیی سووک لە پیۆنگیانگ، یەکەم دەرکەوتنی کیم بوو دوای 8 ڕۆژ دابڕان لە چاوی کامێراکان.
داتاکانی بازاڕی داراییی کۆریای باشوور و نرخی دراو هیچ شڵەژانێکی ئەوتۆیان تۆمار نەکرد، چونکە دەزگا هەواڵگرییەکان هیچ ئاماژەیەکی نائاسایییان بەدی نەکرد.
کاریگەریی ئەم دەنگۆیانە دەستبەجێ لە هەڵسەنگاندنی دەزگاکانی ئاسایشی نێودەوڵەتیدا ڕەنگی دایەوە، چونکە هەر هەواڵێکی لەم چەشنە مەترسی بۆ سەر چارەنووسی کۆگای چەکی ناوەکی پیۆنگیانگ دروست دەکات و دەبێتە هۆی دڵەڕاوکێی دیپلۆماسی لە ڕۆژهەڵاتی ئاسیادا.
دەزگای فەرمی کۆریای باکوور بە بێدەنگی و بێ باسکردنی دەنگۆکان وەڵامی دایەوە و وێنەکانی کیم جۆنگ ئون و کچەکەی، جو ئای، لەنێو پێشانگاکەدا خستە ڕوو. دەسەڵاتدارانی پیۆنگیانگ ویستیان پەیامی ئەوە بگەیەنن کە بەڕێوەبردنی وڵات لە دۆخی ئاساییی خۆیدایە و هیچ پچڕانێک ڕووی نەداوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕاپۆرتی فەرمی دەوڵەت ناتوانێت جێگەی بەڵگەنامە و پشکنینی پزیشکیی سەربەخۆ بگرێتەوە.
هاوکات، بەرپرسانی دیپلۆماسی و دەزگای هەواڵگریی نیشتمانیی کۆریای باشوور بە فەرمی ڕایان گەیاند کە هیچ زانیاری یان ئاماژەیەک نییە ئەم هەواڵانە پشتڕاست بکاتەوە. ئاژانسی یۆنهاپی کۆریای باشوور جەختی کردەوە کە ئەمە دەنگۆیەکی دەرەکییە و هیچ جووڵەیەکی نائاسایی لە سنوورەکان یان نێوەندەکانی سوپای باکووردا نەبینراوە. ئەم هەڵوێستە دەری دەخات کە پشکنینە هەواڵگرییەکان نەیانتوانیوە هیچ زانیارییەکی باوەڕپێکراو لەسەر نەخۆشکەوتنی بدۆزنەوە.
هاوکات ئاژانسە گەورەکانی وەک ئەسۆشیەیتید پرێس و ڕۆیتەرز خۆیان لە پشتڕاستکردنەوەی هەواڵەکە بە دوور گرت. چاودێرانی سەربەخۆ لە ماڵپەڕی ئێن کەی نیوز ئاماژەیان بەوە کرد کە بڵاوکەرەوەی سەرەکی ئەم بابەتە پێشتریش هەواڵی ناڕاستی لەسەر سەرکردەکانی چین بڵاوکردووەتەوە. شارەزایان هۆشداری دەدەن کە پەنابردنی میدیا ڕۆژئاوایییەکان بۆ پۆستە بێبنەماکانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، گورز لە متمانەی ڕۆژنامەوانی دەوەشێنێت.
دیاردەی دیارنەمانی سەرکردەکانی کۆریای باکوور و دروستبوونی دەنگۆی مەرگیان، مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە؛ لە ساڵی 2014دا کیم جۆنگ ئون بۆ ماوەی 40 ڕۆژ لە چاوی میدیاکان دیار نەما و دەنگۆی ئەنجامدانی کودەتا بڵاو بووەوە، بەڵام دواتر بە گۆچانێکەوە دەرکەوتەوە. هەروەها لە نیسانی ساڵی 2020دا دوای بەشدارینەکردنی لە یادی لەدایکبوونی باپیریدا، میدیاکانی جیهان هەواڵی مردنی مێشکی ئەویان بڵاوکردەوە کە دواتر دەرکەوت دوور بووە لە ڕاستییەوە.
هۆکاری سەرەکی ئەم دۆخە بۆ ژینگەی داخراوی کۆریای باکوور دەگەڕێتەوە کە وەک کونێکی ڕەشی زانیاری لەسەر ئاستی جیهاندا دەبینرێت؛ تەندروستی بنەماڵەی فەرمانڕەوا لەو وڵاتەدا بە گەورەترین نهێنیی دەوڵەت دادەنرێت و هیچ شیکارییەکی پزیشکیی ئاشکرا لە ئارادا نییە. هەربۆیە کەمترین ماوەی دیارنەمانی سەرکردەکەیان دەبێتە کەرەستەیەکی خاو بۆ شیکەرەوەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان.
بەراوردکردنی ڕووداوەکەی ئۆکتۆبەری 2026 لەگەڵ قەیرانەکانی پێشوودا دەری دەخات کە ئەم جارە کاتی دیارنەمانەکە زۆر کورتتر بووە؛ لە کاتێکدا لە ساڵانی ڕابردوودا دابڕانەکان چەندین هەفتەیان دەخایاند، لەم ڕووداوەدا تەنیا 8 ڕۆژ بەس بوو تا میدیای فەرمیی پیۆنگیانگ بە وێنەی نوێ دەنگۆکان پووچەڵ بکاتەوە.
شیکارییە هەواڵگری و پزیشکییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە هەرچەندە هەواڵی مردنی ئەم جارەی کیم جۆنگ ئون دوور بوو لە ڕاستییەوە، بەڵام کێشە تەندروستییە درێژخایەنەکانی وەک کێشی زۆر و جگەرەکێشان هێشتا وەک مەترسی دەمێننەوە. پسپۆڕانی ستراتیژی لەو بڕوایەدان کە کۆریای باکوور لە ڕێگەی دەرخستنی بەردەوامی کیم جو ئای، کچی سەرکردەی وڵات، کار لەسەر زەمینەسازی بۆ جێنشینیی بنەماڵەیی دەکات. ئەم هەنگاوە ئامانج لێی پاراستنی سەقامگیریی دەسەڵاتە لە ئەگەری هەر ڕووداوێکی نەخوازراودا.
لە داهاتوودا پێشبینی دەکرێت پیۆنگیانگ بەردەوام بێت لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی بێدەنگی و نمایشکردنی چالاکییە ناوخۆیییەکان بۆ بەرپەرچدانەوەی شەڕی دەروونی. ئەگەر گۆڕانکاریی لەناکاو لە تەندروستیی کیم جۆنگ ئوندا ڕوو بدات، کیم یۆ جۆنگی خوشکی و بازنەی نزیکی سوپا ڕۆڵی سەرەکی لە بەڕێوەبردنی دەسەڵاتدا دەبینن. لە ئاستی نێودەوڵەتیشدا، دەزگا هەواڵگرییەکانی جیهان چاوەڕوانی زانیاریی پشتڕاستکراوە دەکەن و تا دەرکەوتنی بەڵگەی سەلمێنراو، ئەم جۆرە هەواڵانە وەک چەواشەکاری پۆلێن دەکرێن.
