عەلی فالح زەیدی، فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان و سەرۆکوەزیرانی عێراق، بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە پێگەیەکی کارگێڕیی خوارترەوە سەرپەرشتی و بەڕێوەبردنی دەزگای هەواڵگریی نیشتمانی عێراقی گرتە ئەستۆ.
ئەمڕۆ سەباح نوعمان، گوتەبێژی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان لە ڕاگەیەندراوێکی فەرمیدا کە دەزگای هەواڵی عێراق بڵاویکردەوە ڕایگەیاند، ئەم هەنگاوە لە کاتی سەردانی سەرۆکوەزیران بۆ بارەگای سەرەکی دەزگای هەواڵگری بڕیاری لەسەر دراوە.
بەپێی ڕاگەیەندراوەکەی گوتەبێژی فەرماندەی گشتی، وەرگرتنی ئەم بەرپرسیارێتییە لەپێناو وەڵامدانەوەیە بە ئاستی بەربەست و تەگەرە ئه‌منییه هەنووکەیییەکان و هاوکاتە لەگەڵ جێبەجێکردنی پلانی درێژخایەنی تەواوکردنی سەروەریی نیشتمانیی عێراق.
زەیدی لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ بارەگای دەزگاکە لەگەڵ سەرکردە و پلەدارانی هەواڵگری کۆ بووەوە و دووپاتی کردەوە کە پێویستە دەزگای هەواڵگری لە پشکپشکێنەی پارتی (حیزبی)، تائیفی و پێکهاتەیی بەتەواوی دوور بخرێتەوە و وەک قەڵغانی پارێزەری هەموو عێراقییەکان بمێنێتەوە.
سەرۆکوەزیرانی عێراق ئاماژەی بەوە کرد کە ئاڵۆزی و جەنگەکانی ئێستای ناوچەکە دەخوازن کار و چالاکییە تەناهییەکان لە هەموو بوارەکاندا دووهێندە بکرێنەوە، هاوکات بەڵێنی دا پاڵپشتیی هونەری و پێشکەوتووی سەردەمیانە (تەکنەلۆجیی نوێ) بۆ پەرەپێدانی تواناکانی دەزگاکە دابین بکات.
ئەم بڕیارە پاش ئەوە دێت کە لە 26ی تشرینی یەکەمی 2026دا، سەرۆکوەزیران بە فەرمانێکی دیوانی بە واژۆی ڕەشاد خەلەف هاشم، بەڕێوەبەری نووسینگەکەی، بڕیاری کۆتاییهێنان بە ئەرکی حەمید ڕەشید فەلێح، ناسراو بە حەمید شەتری لە سەرۆکایەتی دەزگای هەواڵگری دەرکرد.
حەمید شەتری لە مانگی کانوونی یەکەمی 2024دا لەلایەن محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی پێشووەوە بۆ ئەو ئەرکە دیاری کرابوو، پێشتریش پێگەی بەڕێوەبەری هەواڵگری و دژەتیرۆری لە وەزارەتی ناوخۆ و سەرۆکایەتی دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی بەڕێوە بردبوو و وەک بەربژێرێکی چاوەڕوانکراو بۆ پۆستی سەرۆکوەزیرانیش ناوی دەهێنرا.
لابردنی شەتری بەشێکە لە هەڵمەتێکی فراوانتری حکومەتەکەی زەیدی بۆ گۆڕینی زیاتر لە 50 بەرپرسی باڵای ئاسایش و کارگێڕی لە وڵاتدا، کە پێشتریش کۆتاییهێنان بە ئەرکی 69 ڕاوێژکاری سەرۆکایەتی ئەنجوومەنی وەزیرانی لەخۆ گرتبوو.
لەدوای متمانەپێدانی لە ئەنجوومەنی نوێنەران لە 14ی ئایاری 2026دا، سەرۆکوەزیران زنجیرەیەک گۆڕانکاری لە پلە باڵاکاندا ئەنجام دا، لەوانە دانانی قاسم عەبوودی وەک ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی لە شوێنی قاسم ئەعرەجی و دانانی باسم بەدری لە شوێنی عەبدولکەریم بەسری وەک سەرۆکی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی.
گۆڕانکارییەکان بەخێرایی کەرتەکانی تریشی گرتەوە، بەجۆرێک لە مانگی تەممووزدا فەلاح شەغاتی وەک سەرپەرشتیاری هەواڵگریی وەزارەتی ناوخۆ دەستبەکار بوو، هاوکات سەرۆکی دەزگای دژەتیرۆر و فەرماندەی پۆلیسی فیدراڵیش گۆڕدران.
ئەم دەستبەسەرداگرتنە ڕاستەوخۆیەی دەزگای هەواڵگری پەیوەندیی بە هەوڵەکانی بەغداوە هەیە بۆ کۆکردنەوە و کۆنترۆڵکردنی چەک و سنووردارکردنی دەسەڵاتی ئەو دەستە چەکدارانەی لە دەرەوەی دەسەڵاتی دەوڵەت کار دەکەن لە چوارچێوەی پلانی تەواوکردنی سەروەریدان.
حکومەتی زەیدی پێشتر کاتی 30ی ئەیلوولی وەک دوا مۆڵەت بۆ چەکدانانی دەستە چەکدارەکان دیاری کردبوو، بەڵام بەهۆی ڕادەستنەکردنی چەک لەلایەن بەشێک لە باڵە بەهێزەکانەوە، هەنگاوەکە گۆڕدرا بۆ قۆناغێکی یاسایی لەژێر چاودێریی دەستەی حەشدی شەعبیدا.
دەزگای هەواڵگریی نیشتمانی کە لەدوای ڕووخانی ڕژێمی پێشوو لە ساڵی 2003دا بە هاوکاریی نێودەوڵەتی دامەزراوە، لە ماوەی ڕابردوودا لەلایەن هەندێک لە دەستە چەکدارەکانەوە ڕووبەڕووی ڕەخنە و گوشاری زۆر ببووەوە و لە مانگی ئازاریشدا بارەگاکەی لە بەغدا کرایە ئامانجی هێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن).
وەرگرتنی ڕاستەوخۆی ئەم ئەرکە لەلایەن سەرۆکوەزیرانەوە هاوکاتە لەگەڵ قۆناغی کشانەوەی کۆتایی هێزەکانی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە عێراق، کە تێیدا بەغدا دەیەوێت سەرجەم پرسە هەستیارەکانی هەواڵگری و ئاسایش لە ناوەندێکی بڕیاردانی یەکگرتوودا کۆبکاتەوە.
