نرخی بەنزینی بازرگانی لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستاندا دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و هاوکات دابەشکردنی بەنزینی 750 دیناریی حکومی لە 93 بەنزینخانەدا دهستی پێكردووه.
ئەمڕۆ لە هەولێر و دهۆک نرخی بەنزین لە نێوان 400 بۆ 500 دینار لە هەر لیترێکدا دابەزیوە، هاوکات ڕۆژانە بڕی سێ ملیۆن و 348 هەزار لیتر بەنزینی حکوومی بەسەر پارێزگاکاندا دابەش دەکرێت.
بهپێی زانیارییهكان، گەیشتنی بەنزین لە باشووری عێراقەوە و دەستپێکردنەوەی بەرهەمی کۆمپانیای کار هۆکاری سەرەکیی دابەزینی نرخەکانن.
لەلایەکی ترەوە، عێراق لە ڕێگەی بەندەری بانیاسی سووریاوە ڕۆژانە تاوەکو 200 تانکەر بەنزین هاوردە دەکات وەک ڕێڕەوێکی بەدیل بۆ گەرووی هورمز.
له ئهنجامی لێككهوتهكانی جهنگ و ئاڵۆزییهكانی ناوچهكه، لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵەوە نرخی بەنزین لە هەرێمی کوردستان ڕووی لە بەرزبوونەوە بوو، لە کاتێکدا پێشتر نرخی لیترێک لە نێوان 850 بۆ 900 دیناردا بوو.
ئایا گۆڕینی ڕێڕەوی هەناردە و هاوردەی سووتەمەنی بۆ سەر کەناراوەکانی دەریای ناوەڕاست، دەتوانێت ئاسایشی وزەی عێراق و هەرێمی کوردستان لە ژێر سێبەری قەیرانی گەرووی هورمزدا بپارێزێت؟
داخرانی گەرووی هورمز بەهۆی تەشەنەسەندنی گرژییە سەربازییەکانەوە، بەغدا و دیمەشقی ناچار کردووە ڕێڕەوێکی وشکانی بەپەلە لە نێوان دەریای ناوەڕاست و بیابانی تەنف بۆ ئاڵوگۆڕی نەوت و بەنزین بکەنەوە. ئەم پێشهاتە نوێیه ڕاستەوخۆ کاریگەریی خستووەتە سەر بازاڕەکانی سووتەمەنی لە هەرێمی کوردستان، بە شێوەیەک کە شەپۆلێکی دابەزینی نرخ لە هەولێر و دهۆک دەستی پێکردووە و بازاڕی لە چاوەڕوانییەکی قووڵدا ڕاگرتووە.
لە 27ی ئەیلوولی 2026دا، لە کاتێکدا تانکەرەکانی سووتەمەنی لە نێوان بەندەری بانیاس و پارێزگاکانی عێراقدا لە هاتووچۆدان، حکوومەتی هەرێمی کوردستانیش بە خستنەڕووی بەنزینی پاڵپشتیکراوی 750 دیناری، هەوڵی کۆنترۆڵکردنی قەیرانێکی چەند مانگە دەدات. ئەم گۆڕانکارییە جوگرافییە سیاسییە هاوکێشەی دابینکردنی وزەی لە کەنداوەوە بۆ کەناراوەکانی شام گواستووەتەوە و سنوورەکانی خستووەتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی لۆجستیی نوێ.
قەبارەی ڕاستەقینەی ئەم ئاڵوگۆڕە سنووربەزێنە چەندە و چۆن نرخی لە بۆرسە ناوخۆیییەکاندا بە ڕێژەی پێوانەیی دابەزاندووە؟
بەپێی زانیارییە فەرمییەکان، کاروانی یەکەمی هاوردەکردنی بەنزین لە ڕێگەی 57 تانکەرەوە لە بەندەری بانیاسی سووریاوە گەیشتووەتە ناو خاکی عێراق. بەرپرسانی کەرتی سووتەمەنیی سووریا پلانیان داناوە ئەم ژمارەیە لە ڕێگەی دەروازەی سنووریی تەنفەوە بۆ 200 تانکەر لە ڕۆژێکدا بەرز بکەنەوە. لە بەرامبەردا، ڕۆژانە نزیکەی 1200 تانکەری نەوتی خاوی عێراق لە ڕێگەی خاکی سووریاوە بەرەو بەندەرە دەریایییەکان ڕەوانە دەکرێن تا بە بازاڕەکانی جیهان بگەن.
لە ئاستی ناوخۆیی هەرێمی کوردستاندا، حکومەت ڕۆژانە 3 ملیۆن و 348 هەزار لیتر بەنزینی پاڵپشتیکراوی بە نرخی 750 دینار بەسەر 93 بەنزینخانەدا دابەش کردووە. لەم پرۆسەیەدا، 43 بەنزینخانە لە سنووری هەولێر و سۆران، 30 بەنزینخانە لە سلێمانی، هەڵەبجە، گەرمیان و ڕاپەڕین، هەروەها 20 بەنزینخانە لە سنووری دهۆک و زاخۆ دیاری کراون. بۆ هەر بەنزینخانەیەک بڕی 36 هەزار لیتر تەرخان کراوە و پشکی هەر ئۆتۆمبێلێک لەم دابەشکردنەدا تەنیا 40 لیتر دیاری کراوە.
ئەم جووڵە نوێیە بووەتە هۆی شکاندنی نرخی بەنزینی بازرگانی لە بازاڕەکاندا، بە جۆرێک کە لە هەولێر نرخی بەنزینی نۆرماڵ لە 1775 دینارەوە بۆ 1500 دینار دابەزیوە. لە پارێزگای دهۆکیش نرخی نۆرماڵ لە 1850 دینارەوە بۆ 1425 دینار، موحەسەن لە 2300 دینارەوە بۆ 1925 دینار، و سووپەریش لە 2600 دینارەوە بۆ 2250 دینار دابەزیوە.
بەرپرسانی فەرمی و بازرگانانی سەربەخۆ چۆن لەم ڕێڕەوە نوێیە دەڕوانن و بۆچی کاریگەرییەکەی بەسەر هەموو ناوچەکاندا وەک یەک دابەش نەبووە؟
ئەحمەد قوباجی، جێگری بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کەرتی گواستنەوە و کۆگاکردن لە کۆمپانیای سووریا بۆ سووتەمەنی، جەخت دەکاتەوە کە ئەم ڕێڕەوە وشکانییە وەڵامێکی ستراتیژییە بۆ دابینکردنی پێداویستیی بازاڕی عێراق دوای پەککەوتنی هورمز. بە بڕوای ناوبراو، هاوئاهەنگی نێوان دیمەشق و بەغدا گەیشتووەتە ئاستێک کە توانای ڕاگرتنی هاوسەنگی هەناردە و هاوردەی هەردوو وڵاتی هەیە. بەرپرسانی عێراقیش ئەم هەنگاوە وەک تاکە دەرچەی ڕزگاربوون لە گەمارۆی ناڕاستەوخۆی هێڵە ئاوییەکان وەسف دەکەن.
لەلایەکی ترەوە، بازرگانانی ناوخۆ لە هەرێمی کوردستان هۆکاری شکانی نرخەکان بۆ فرەچەشنی سەرچاوەکان دەگەڕێننەوە. به قسهی گوتەبێژی گۆڕەپانی سووتەمەنیفرۆشانی هەولێر هاتنی بەنزین لە باشووری عێراق و موسڵەوە بەستەڵەکی بازاڕی شکاندووە و فرۆشی بەکۆی ڕاگرتووە. هاوکات باس لهوه دهكرێت كه دەستپێکردنەوەی بەرهەمی پاڵاوگەی کار ڕۆڵێکی بنەڕەتیی لە دابەزاندنی نرخەکاندا لە هەولێر و دهۆک گێڕاوە.
لە بەرامبەر ئەم دابەزینە خێرایەدا، بازاڕی سلێمانی وەک خۆی مایەوە و هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهات. لە سلێمانی بەنزینی نۆرماڵ بە 1200 دینار، موحەسەن بە 1750 دینار و سووپەر بە 1900 دینار مامەڵەی پێوە دەکرێت. ئەم جیاوازییە جوگرافییە دەریدەخات کە هێڵەکانی گواستنەوە لە باشوور و دەروازە ناوخۆیییەکان بە یەکسانی بەسەر بازاڕەکاندا دابەش نەبوون.
ئەم قەیرانە چۆن دەستی پێکرد و چۆن سیستەمی دابینکردنی سووتەمەنی لە هەرێمی کوردستان تووشی ئهم گۆڕانكارییه گهورهیه بوو؟
ڕەگوڕیشەی ئەم کێشەیە بۆ 6ی حوزەیرانی ڕابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک نرخی بەنزینی نۆرماڵ لە هەولێر بۆ 1175 دینار و دواتر لە سلێمانی بۆ 1050 دینار بەرز بووەوە. پێشتر هاووڵاتییان دەیانتوانی لیترێک بەنزین بە نرخێک لە نێوان 850 بۆ 900 دینار بکڕن. لە دوای ئەو مێژووەوە، بازاڕ ڕووبەڕووی هەڵکشانێکی بەردەوام بووەوە و هەندێک جۆری بەنزین لە 2600 دیناری تێپەڕاند.
پشتپێبەستنی تەواوی عێراق بە گەرووی هورمز بۆ هەناردەی نەوتی خاو و هاوردەکردنی بەرهەمە پاڵێوراوەکان، خاڵی لاوازی ئەم وڵاتە بووە لە کاتی گرژییە ناوچەیییەکاندا. کاتێک گەرووەکە ڕووبەڕووی پەککەوتن بووەوە، بۆشایییەکی گەورە لە بەرهەمە نەوتییەکاندا دروست بوو کە بەرهەمی پاڵاوگە ناوخۆیییەکانی وەک کار بە تەنیا نەیانتوانی پڕی بکەنەوە. بەم جۆرە، کرانەوەی ڕێگەی وشکانی سووریا لە ڕاستیدا زیندووکردنەوەی ناچاریی هێڵێکی کۆنە بۆ ڕێگریکردن لە داڕمانی تەواوەتیی کەرتی وزە.
ئایا ڕێڕەوی تەنف دەتوانێت وەک جێگرەوەیەکی هەمیشەیی بمێنێتەوە، یان بازاڕی سووتەمەنی لە بەردەم شەپۆلێکی تری گران بووندایە؟
شارەزایانی ئابووری پێشبینی دەکەن کە بەرزبوونەوەی بڕی هەناردەی بەنزینی بەندەری بانیاس بۆ 200 تانکەر لە ڕۆژێکدا، نرخی بازرگانی زیاتر دادەبەزێنێت. ئەگەر بەرهەمهێنانی ناوخۆیی بەردەوام بێت و گەیشتنی سووتەمەنی لە باشووری عێراقەوە ڕانەوەستێت، پێشبینی دەکرێت نرخی نۆرماڵ لە خوار 1300 دینار جێگیر ببێت. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕاگرتنی فرۆشی بەکۆ نیشانەی ئەوەیە کە بازرگانان هێشتا متمانەی تەواویان بە توانای مانەوەی ئەم نرخە نوێیانە نییە.
لە ئاسۆیەکی دوورتردا، ئەم ڕێڕەوە وشکانییە بە بارودۆخی ئەمنیی ناوچەی تەنف و سەقامگیریی سیاسیی دەریای ناوەڕاستەوە بەستراوەتەوە. هەر تێکچوونێکی ئەمنی لەسەر ئەم هێڵە درێژە، دەتوانێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا قەیرانەکە بگەڕێنێتەوە خاڵی سفر و بازاڕەکانی کوردستان دووبارە تووشی گرانی بکاتەوە. بۆیە ئاسایشی وزەی ناوچەکە لەم قۆناخەدا، لە نێوان لەرزۆکیی کەناراوەکانی شام و مەترسییەکانی گەرووی هورمزدا بە هەڵپەسێردراوی دەمێنێتەوە.
بهپێی زانیارییهكان، قهیرانی كهمی سووتهمهنی جگه له عێراق و ههرێمی كوردستان، تهواوی وڵاتانی دراوسێ و ناوچهكهی گرتووهتهوه و هۆكارهكهیشی پهیوهندی به كاریگهری گۆڕانكارییه نێودهوڵهتییهكان و خراپی دۆخی ئهمنی ڕۆژههڵاتی ناوهڕاستهوه ههیه.
