عێراق جارێکی دیکە بەرەو شەڕی ناوخۆیی شیعەکان هەنگاو دەنێت؟

پرسی چەکدانان و هەڵوەشاندنەوەی گرووپە چەکدارە شیعەکانی عێراق، جارێکی دیکە گۆڕەپانی سیاسیی ئەو وڵاتەی بەرەو ململانێی توند دەبات و سێ مانگی ئەم هاوینەش بۆ چوارچێوەی هەماهەنگی و کابینەکەی زەیدی، زیاتر دەکوڵێت بەهۆی فشارە بەردەوامەکانی واشنتن و داخوازییەکانی تۆم باڕاک و ڕەتکردنەوەی چەکدانانی گرووپە چەکدارەکانی بەرەی مقاوەمەسەرکردەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی لە دواکۆبوونەوەیان لە نووسینگەی حەیدەر عەبادی بڕیاریداوە کە دەسەڵات بدات بە عەلی زەیدی، سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ سنووردارکردنی چەک لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا و لەلایەن خۆشیەوە عەممار حەکیم، سەرۆکی ڕەوتی حیکمە لە نەجەف بە ڕۆژنامەنووسانی ڕاگەیاندووە: مانگی ئەیلوولی ئەمساڵ، وادەی یەکلاییکردنەوەی ئەم دۆسیەیە کە هاوکاتە لەگەڵ کۆتاییهاتنی وادەی کارکردنی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عێراق و بە کشانەوەی ئەوانیش، گرووپە چەکدارەکان بڕیاری کۆتایی خۆیان بۆ چەکدانان دەدەن.

مێژووی پەیوەندیی نێوان حکومەتە یەک لەدوای یەکەکانی عێراق و گرووپە چەکدارە شیعەکان، هەمیشە ئارامی بەخۆیەوە نەدیوە و چەندین جار پێکدادانی سەربازیی خوێناویدا ڕوویداوە. هەر کاتێک لایەنێکی چەکدار یان ڕەوتێکی سیاسی هەڕەشەی لەسەر دەسەڵاتەکانی دەوڵەتدا دروست کردبێت، ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری لێکەوتووەتەوە و زۆر جاریش فشارە ناوخۆییەکانی کۆتاییان بە ئاڵۆزییەکان هێناوە بەبێ ئەوەی حکومەتی عێراق بتوانێت بەهێز پرسەکان یەکلایی بکاتەوە.ڕووبەڕووبوونەوەی نوری مالیکی و موقتەدا سەدر لە ئاداری ٢٠٠٨، بە یەکێک لە گەورەترین و خوێناویترین ڕووبەڕووبوونەوەی چەکداری نێوان حکومەتی عێراق و گرووپە چەکدارە شیعەکان دادەنرێت، دوای ئەوەی سوپای مەهدی (ناوی باڵی سەربازی ڕەوتەکەی موقتەدا سەدر لەو کاتەدا) باڵادەستی خۆی لە شاری بەسرە و مەدینە سەدر لە بەغدا ڕاگەیاند، لە بەرامبەردا، مالیکی، کە سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی عێراق بوو، لەژێر فشاری ناوخۆیی و نێودەوڵەتیدا بۆ سەپاندنی یاسا و کۆنترۆڵکردنی دەروازە ئابوورییەکان، فەرمانی بە هێزە ئەمنییەکان کرد کە ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی بەرفراوان لە بەسرە دژ بە سوپای مەهدی دەستپێبکەن.

شەڕەکە زۆر توند بوو و پەلی کێشا بۆ پارێزگاکانی دیکەی باشووری عێراق،  دوای چەند هەفتەیەک لە شەڕی کۆڵان بە کۆڵان و کوژرانی سەدان کەس، بە نێوەندگیریی ئێران کۆتایی بە شەڕەکە هات.هەروەها مستەفا کازمی، سەرۆکوەزیرانی پێشووتری عێراق لە حوزەیرانی ٢٠٢٠، فەرمانی بە هێزەکانی دژەتیرۆری عێراق کرد هەڵبکوتنە سەر بارەگایەکی کەتیبەکانی حزبوڵڵا و ١٤ کەسیان بە تۆمەتی ئەنجامدانی هێرش بە مووشەکی کاتیۆشا بۆ سەر باڵیۆزخانەی ئەمەریکا و بنکە سەربازییەکان. بەڵام دوای چەند کاتژمێرێک، دەیان ئۆتۆمبێلی چەکدارەکانی کەتیبەکانی حزبوڵڵا چوونە ناو ناوچەی سەوز و گەمارۆی بارەگاکانی دژە تیرۆر و ماڵی کازمییان دا بۆ ئازادکردنی دەستگیرکراوەکان و حکومەتیان ناچارکرد لە ژێر فشاری سیاسی شیعەدا دەستگیرکراوەکان ئازاد بکات.

هەروەها لە ئایاری ٢٠٢١، جارێکی دیکە  هێزە ئەمنییەکانی عێراق بە فەرمانی مستەفا کازمی، قاسم موسڵح، فەرماندەی ئۆپراسیۆنەکانی حەشدی شەعبی لە پارێزگای ئەنباریان دەستگیرکرد، بە تۆمەتی تێوەگلان لە کوشتنی چالاکوانانی خۆپیشاندانەکانی تشرین (وەک ئیهاب وەسفی). لە پەرچەکرداری ئەو ڕووداوەش، جارێکی دیکە هێزەکانی حەشدی شەعبی بە چەک و زرێپۆشەوە چوونە ناو ناوچەی سەوز و هەڕەشەی ڕووبەڕووبوونەوەی چەکدارییان لە حکومەت کرد و دوای چەند ڕۆژێک لە گرژیی توند، قاسم موسڵح، ڕادەستی دەستەی حەشدی شەعبی کرا و دواتر بەهۆی "نەبوونی بەڵگەی پێویست" لەلایەن دادگاوە ئازادکرا.هەروەها لە ئابی ٢٠٢٢، و بڕیاری کشانەوەی موقتەدا سەدر لە پڕۆسەی سیاسی بەهۆی چەقبەستوویی سیاسی، بووەهۆی ئەوەی لایەنگرانی ڕژانە ناو ناوچەی سەوز و کۆشکە سەرۆکایەتییەکانیان کۆنترۆڵ کرد، لە ئەنجامدا کاتێک هێزە ئەمنییەکان هەوڵی بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەرانیان دا، چەکدارانی سەرایا سەلامی سەر بە موقتەدا سەدر، بە چەکی سووک و مامناوەند چوونە ناوچەی سەوز و شەڕێکی قورس لە نێوان ئەوان و هێزە حکومییەکان و چەکدارانی عەسایبی ئەهلی حەق ڕوویدا و  ناوچەی سەوز بۆ ماوەی ٢٤ کاتژمێر بووە گۆڕەپانی جەنگ و زیاتر لە ٣٠ کەس کوژران، ئەم شەڕەش بە فەرمانی سەدر بۆ کشانەوەی چەکدارەکانی لە ناوچەی سەوز کۆتاییهات.

مێژووی ئەم ڕووبەڕووبوونەوانە پێمان دەڵێت کە کێشەی سەرەکی عێراق، فرەیی سەرچاوەکانی چەک و بڕیارە، کاتێک ئێستا حکومەتەکەی عەلی زەیدی لەژێر فشاری توندی ئیدارەی ترەمپدایە بۆ چەکداماڵینی گرووپەکانی بەرەی مقاوەمە، لەبەرامبەر ڕەتکردنەوەی بەشێک لەو گرووپانە بۆ بڕیاری چەکدانانم دیمەنەکە زۆر لە سەردەمی مالیکی دەچێت، بەڵام جیاوازییەکە لەوەدایە کە ئەمجارە واشنتن داوای هەڵوەشاندنەوەی تەواوی دەستەی حەشدی شەعبی دەکات و موقتەدا سەدریش مۆڵەتی ٩٠ ڕۆژی داوە بە زەیدی؛ ئەمەش وا دەکات ئەگەری دووبارەبوونەوەی سیناریۆی پێکدادانی ناوخۆیی لە نێوان گرووپەکانی (نوجەبا، کەتیبەکانی حزبوڵڵا، سەرایا ئەولیاء دەم، ئەسحابولکەهف و کەتیبەکانی کەربەلا ) و هێزە ئەمنییەکان، لە هەمیشە نزیکتر بێت ئەگەر پرۆسەی چەکداماڵینی زۆرەملێ بچێتە واری جێبەجێکردنەوە.

ستراتیژیی نوێی ئەمریکا چیتر تەنها چاودێریکردنی ڕەفتاری گرووپە چەکدارەکان نییە، بەڵکو پاڵنانە بە ئاڕاستەی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی دەستەی حەشدی شەعبی. واشنتۆن بژاردەی تێکەڵکردنی چەکدارانی حەشد لە ناو هێزەکانی دیکەی وەک سوپا و پۆلیسی فیدراڵی بە تەواوی ڕەتدەکاتەوە؛ ئەمەش بەهۆی ئەو پێشێلکارییە ئەمنییە بەردەوامانەی کە لە ناوخۆی عێراقدا ڕوودەدەن، کە دیارترینیان ڕووداوە خوێناوییەکەی "بەڕێوبەرایەتی کشتوکاڵی سەیدیە" بوو لە هاوینی ٢٠٢٥دا.هەرچەندە تاوەکو ئێستا گرووپەکانی عەسایبی ئەهلی حەق، ڕێکخراوی بەدر، کەتیبەکانی سەیدولشوهەدا، سەئرەڵڵا، کەتیبەکانی ئیمام عەلی و سەرایا سەلام) ئامادەیی خۆیان بۆ ئەو پرۆسەیە نیشانداوە، بەڵام مەترسییە گەورەکە بۆ سەر لایەنە شیعییەکان تەنها ڕادەستکردنی چەک نییە، بەڵکو گەمارۆیەکی بەربڵاوە کە ڕاستەوخۆ دەستکاری جومگەکانی دەسەڵات دەکات، بەپێی زانیارییە بنکۆڵکارییەکان، واشنتۆن پرۆسەیەکی فروانتری دەستپێکردووە بۆ ڕیشەکێشکردنی گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێران لەناو دەسەڵاتی مەدەنی و سەربازیدا.ئەم پلانە ئەمریکییە گۆڕانکاریی بەرفراوان دەگرێتەوە کە تێیدا بڕیارە نزیکەی سێ هەزار فەرمانبەری پلە تایبەت و بەڕێوبەری گشتی لە پۆستەکانیان دووربخرێنەوە.

 ئەم کەسانە کە لە سێکتەرە هەستیارەکانی وەک کارگێڕی دارایی، دەستە سەربەخۆکان، سلکی دیپلۆماسی و دەزگا هەوڵگرییەکاندا کاردەکەن، تۆمەتبارن بەوەی کە سەر بە گرووپە چەکدارەکانن و ئاسانکاریی داراییان بۆ کردوون، هەر ئەمەش هۆکاری سەرەکییە لەبەردەم پەکخستنی تەواوکردنی کابینەی نوێی حکومەتی عێراق چونکە ئەو گرووپانە کە زیاتر لە پێنج وەزارەتی سەرەکییان لەژێر کۆنترۆڵدایە، دەزانن ئەگەر چەکەکانیشیان ڕادەست بکەن، واشنتۆن ڕێگەنادات پۆستە وزارییەکانیان پێ بدرێتەوە.

 ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی چوارچێوەی هەماهەنگی لە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی قورسدا بێت: یان دەبێت بە تەواوی تەسلیمی مەرجەکانی ئەمریکا بێت، یان ئامادەکاری بۆ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نادیار بکات.لە دەرئەنجامدا، دۆسیەی چەکدانانی گرووپە چەکدارە شیعەکان چیتر بڕیارێکی ناوخۆیی نییە، بەڵکو بەشێکە لە هاوکێشەیەکی گەورەتری ململانێی نێوان واشنتۆن و تاران. چوارچێوەی هەماهەنگی لە ئێستادا تەنها ڕۆڵی نێوەندگیرێت دەبینێت کە دەیەوێت لە ڕێگەی پێشکەشکردنی سازشی یەک لە دوای یەک، خۆی لە سزای توندتری ئەمەریکا بپارێزێت، لە کاتێکدا دەیەوێت بنەماکانی دابەشکاری حزبی لە ناو حکومەتدا بپارێزێت.