پێشمەرگە هێمای خەبات و قوربانی و خاوەن هێزی دەستوورییە
دەستووری عێراق دانی بە بوونی پێشمەرگە داناوە
پرسی چەکدانانی گرووپە چەکدارەکانی بەرەی مقاوەمە لە عێراق و هەوڵەکانی کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق بۆ سنووردارکردنی چەک لەژێر کۆنترۆڵی فەرماندەیی گشتی هێزە چەکدارەکان، دەچێتە قۆناغێکی نوێوە. دوای ئەوەی هەندێک لە میدیا عەرەبییە عێراقییەکان و پێگە جیاوازەکانی سۆشیال میدیا، کەمپەینێکی دەستپێکردووە و پرسی چەکی دەستی هێزی پێشمەرگەی کوردستان دەوروژێنن، بە شێوەیەک کە هەوڵ دەدەن ئەم هێزە نیشتمانییە لە چوارچێوەی ئەو بڕیارانەدا وێنا بکەن کە بۆ کۆکردنەوەی چەکی لە دەرەوەی دەوڵەت دەدرێت.
لە بەرامبەر ئەوەشدا، لە دوای پەیامە گرنگەکەی سەرۆک بارزانی لەوبارەیەوە، ڕای شەقامی کوردی جەخت دەکەنەوە کە پێشمەرگە هێزێکی ڕێکخراوی دەستوورییە و ناکرێت بە هاوکێشەی گرووپە چەکدارەکانی دەرەوەی یاسا و باڵە سەربازییەکانی سەر بە هێزە سیاسییەکانی گۆڕەپانی ئێستای عێراق بەراورد بکرێت.
سەرۆک بارزانی لە پەیامەکەیدا ئاماژەی بەوەکردووە: "ماوەیەكە بە هۆی ئەو بارودۆخە سیاسییە تایبەتەی هاتۆتە ئاراوە، هەندێ لایەن باس لە چەكی پێشمەرگە دەكەن و لەوبارەیەوە لێكدانەوەی هەڵە و بۆچوونی ناڕاست دەخەنەڕوو. لێرەدا پێویستە هەموو لایەك ئەوەیان لەبیر بێت كە پێشمەرگە لەدایكبووی خوێن و ڕەنج و فرمێسكی گەلی كوردستانە. چەكی پێشمەرگە، پارچەئاسن و جبەخانە و ئامرازی شەڕکردن نییە. چەكی پێشمەرگە مێژوو و فیداكاری و كەرامەت و بیروباوەڕیەتی. چەكی پێشمەرگە ئەو سۆز و پابەندبوونەیە كە هەمیشە بۆ گەل و خاك و نیشتیمانەكەی هەیەتی".
هاوکات شارەزایانی بواری دەستووری جەخت لەوە دەکەنەوە، ئەو لێشاوە میدیاییەی لە بەغداوە هاتووەتە پێشەوە، لە ڕووی یاساییەوە هیچ بنەمایەکی نییە، چونکە پێگەی یاسایی ئەم هێزە لە دەستووری هەمیشەیی عێراقدا جێگیر کراوە، کە زۆربەی ئەو لایەنە عەرەبییانەی ئێستا چەکی پێشمەرگە دەوروژێنن، خۆیان لە ساڵی ٢٠٠٥ دەنگیان پێداوە.
بەگوێرەی بڕگەی پێنجەمی ماددەی ١٢١ لە دەستووری هەمیشەیی عێراقدا، حکوومەتی هەرێمی کوردستان مافی تەواوی هەیە لە ڕێکخستنی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ و پاسەوانانی هەرێم کە هێزەکانی پێشمەرگەی کوردستان بەپێی یاسا بەرکارەکانی هەرێمی کوردستان و لەژێر چەتری وەزارەتی پێشمەرگە ئەرکەکانی خۆیان وەک هێزێکی نیشتمانی و شۆڕشگێڕ خەبات دەکەن و ئێستاش لەلایەن هاوپەیمانانی نێودەوڵەتیش بە شێوەیەکی فەرمی پاڵپشتی لۆجستی و ڕاوێژکارییان پێشکەش دەکەن.
مێژووی هێزی پێشمەرگە ڕەگێکی قووڵی لە پاراستنی مافە نەتەوەییەکان و قەوارەی کوردستاندا هەیە و ئەم ڕۆڵە پارێزەرە لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ش بەردەوام بوو؛ لە کاتی لوتکەی شەڕی تائیفی لە عێراق (٢٠٠٥-٢٠٠٨)، کاتێک دامەزراوە ئەمنییەکانی بەغدا بەهۆی ململانێی مەزهەبییەوە داڕمان و ئەو میدیایانەی ئێستا هێرش دەکەن بوونیان نەبوو، لانی کەم دوو لیوای پێشمەرگە ئەرکی پاراستنی "ناوچەی سەوز"یان لە بەغدا گرتەئەستۆ. پێشمەرگە لەو قۆناغەدا ڕووبەری زیاتر لە دە کیلۆمەتری چوارگۆشەی ناوچەی سەوزی پاراست، کە ناوەندی بڕیاری سیاسی، سەرۆکایەتییەکان و باڵیۆزخانە نێودەوڵەتییەکانی تێدابوو، و ڕێگەی نەدا پرۆسەی سیاسیی عێراق بە تەواوی هەرەس بهێنێت.
دیمەنی ئەمنیی عێراق لە دوای حوزەیرانی ٢٠١٤ و داگیرکردنی یەک لەسەر سێی خاکەکەی لەلایەن داعشەوە، گۆڕانکاریی گەورەی بەخۆیەوە بینی. دوای فەتوای "جیهادی کیفائی"ی ئایەتووڵا عەلی سیستانی، مەرجەعی باڵای شیعەکان، زیاتر لە ٢٠٠ هەزار خۆبەخش ڕژانە ناو کایە سەربازییەکەوە و دەستەی حەشدی شعبی دامەزرا کە دواتر بە یاسای ژمارە ٤٠ـی ساڵی ٢٠١٦ ڕێکخرایەوە، بەڵام لە دەستووردا هیچ ئاماژەیەک بۆ بوونی هێزێکی لەوشێوەیە نییە.
لە بەرامبەر ئەوەشدا، چاودێران ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەوانەی لە سۆشیال میدیای عەرەبیدا باسی چەکی پێشمەرگە دەکەن، چاو لەو ڕاستییە دەپۆشن کە دوای شەڕی داعش لە کۆتایی ٢٠١٧، نەخشەی سەربازی لە ناوەڕاست و باشووری عێراق لادانی گەورەی بەخۆیەوە بینی. لە جیاتی گەڕانەوەی چەکە قورسەکان بۆ دەستی دەوڵەت، زیاتر لە ٦٠ گرووپی چەکداری جیاواز لە دەرەوەی کۆنتڕۆڵی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکان مانەوە. ئەم گرووپانە فەزای دوای شەڕیان بۆ پاوانخوازیی سیاسی و هێنانەکایەی سەرچاوەی دارایی قۆستەوە، لەوانەش دەستبەسەرداگرتنی دەروازە سنوورییەکان، وەرگرتنی سەرانە لە بازگەکان و کۆنتڕۆڵکردنی پڕۆژەکانی ئاوەدانکردنەوە لە پارێزگاکان.
گەورەترین مەترسیی ئەو گرووپە چەکدارانەی کە میدیا عێراقییەکان دەیانەوێت سەرنجی ڕای گشتی لێ لابدەن، ئەنجامدانی هێرشی سەربازییە لە دەرەوەی ئیرادە و بڕیاری سیاسیی حکوومەتی عێراق، کە زیانی گەورەی بە پەیوەندییە ناوچەییەکانی بەغدا و ژێرخانی وزە گەیاندووە.
جگە لە هێرشەکانی سەر هەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی ناوچەکە، خاک و چەکی عێراق لەلایەن ئەم گرووپانەوە بەکارهێنران بۆ وەشاندنی هێرشی درۆنی بە ئاڕاستەی دامەزراوە نەوتییەکانی وڵاتانی کەنداو، بەتایبەتیش لە وڵاتانی سعوودیە، کوێت و ئیمارات، ئەمەش ناوبانگی عێراقی وەک دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری خستە ژێر پرسیارەوە و ترسی لای وەبەرهێنەرە بیانییەکان دروستکرد.
بۆیە چاودێرانی سیاسی جەخت لەوە دەکەنەوە، وروژاندنی پرسی چەکی پێشمەرگە لە میدیا عەرەبییەکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییە عێراقییەکان، زیاتر وەک کارتێکی فشار و چەواشەکاریی سیاسی دەبینرێت بۆ داپۆشینی مەترسیی ڕاستەقینەی چەکی نایاسایی لە عێراقدا، کە هەمووانیش ئێستا گەشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە پرسی چەکی بێ مۆڵەت و گرووپە میلیشیاییەکان مەترسیی ڕاستەقینەن لەسەر ئایندی عێراق، نەک ئەو هێزە دەستوورییانەی کە لە چوارچێوەی یاسادا کار دەکەن.
