یۆنان داوا لە یەکێتی ئەوروپا دەکات یاساکانی ڕێکوپێکیی دارایی بۆ وڵاتانی ئەندام نەرمتر بکات، هاوکات پاکێجێکی نوێی پاڵپشتی دارایی و کەمکردنەوەی باجی بۆ کەمکردنەوەی باری گرانی قەیرانی وزە ڕاگەیاند.
ئەمڕۆ کیریاکۆس میچۆتاکیس، سەرۆکوەزیرانی یۆنان ڕایگەیاند، نامەیەکی فەرمی ئاراستەی کۆمسیۆنی ئەوروپا و سەرۆکایەتی گرووپی یۆرۆ کردووە بۆ پێدانی نەرمی و دەسەڵاتی دارایی زیاتر بە 27 وڵاتەکەی یەکێتی ئەوروپا تا ڕووبەڕووی بەرزبوونەوەی تێچووی ژیان ببنەوە.
ئاماژەی بەوەش کردووه، كه حکومەتەکەی پاڵپشتی نرخی گازوایل لە 10 سەنتەوە بۆ 15 سەنت بۆ هەر لیترێک بەرز دەکاتەوە، کە لەگەڵ داشکاندنی کۆمپانیاکانی پاڵاوتن، کۆی دابەزینەکە لە 15 ڕۆژی یەکەمی مانگی ئۆکتۆبەردا دەگاتە 20 سەنت بۆ هەر لیترێک.
حکومەتی یۆنان لە کۆبوونەوەی کابینەکەیدا پڕۆژەیاسایەکی فراوانی بۆ کەمکردنەوەی باج و هاوکاریی دارایی خستە ڕوو، کە خانەنشینان، کارمەندانی کەرتی تایبەت و گشتی، جووتیاران و خێزانە سێ منداڵییەکان دەگرێتەوە. هەروەها ئامانج لە هەنگاوەکان هێشتنەوەی نرخی نەوتی ماڵانە لە خوار 1.75 یۆرۆ بۆ هەر لیترێک پێش دەستپێکردنی وەرزی فرۆشتن لە 15ی ئۆکتۆبەردا.
ئەم هەنگاوانەی ئەسینا لە کاتێکدایە کە لە سەرانسەری ئەوروپادا بەهۆی پەرەسەندنی ململانێکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پەککەوتنی هەناردەی وزە لە گەرووی هورمز، نرخی گازوایل گەیشتووەتە ئاستێکی پێوانەیی مێژوویی بە 2.226 یۆرۆ بۆ هەر لیترێک.
بهپێی زانیارییهكان، ژمارەیەک لە وڵاتانی ئەوروپاش وەک ئەڵمانیا، دانیمارک و ئیتاڵیا ڕووبەڕووی بەرزبوونەوەی بەرچاوی باج و هەڵاوسان بوونەتەوە، ئەمەش حکومەتەکانی ناچار کردووە دەستکاریی کاتی لە سیاسەتە دارایییەکانیاندا بکەن.
ئایا یەکێتی ئەوروپا لەژێر بارگرانی نرخی سووتەمەنیدا ناچار دەبێت یاسا دارایییەكانی هەڵپەسێرێت، یان ململانێی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئابووریی کیشوەرەکە دەباتە لێواری داڕمانهوه؟
لەگەڵ هەڵکشانی جەنگ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پچڕانی هێڵەکانی گواستنەوەی وزە لە گەرووی هورمز، نرخی سووتەمەنی لە سەرانسەری ئەوروپادا ژمارەی پێوانەییی مێژووییی تۆمار کرد. لە ڕێکەوتی 30ی ئەیلوولی 2026دا، کیریاکۆس مێتسۆتاکیس سەرۆکوەزیرانی یۆنان لە ئەسیناوە بە فەرمی داوای لە یەکێتی ئەوروپا کرد کە بەربەستە دارایییەکان لەسەر وڵاتانی ئەندام سووک بکات بۆ ئەوەی ڕێگە بە دەستێوەردانی کاتی بدرێت.
ئەم پەرەسەندنە هاوکاتە لەگەڵ ڕاگەیاندنی پاکێجێکی نوێی یارمەتی دارایی لەلایەن حکومەتی یۆنانەوە بۆ دابەزاندنی نرخی گاز و سووتەمەنی گەرمکردنەوە. قەیرانەکە لە کاتێکدایە کە هەڵاوسانی بەرز تەواوی کیشوەرەکەی گرتووەتەوە و هۆشداری دەدرێت لەوەی زستانی 2026 دەبێتە یەکێک لە سەخترین قۆناغە ئابوورییەکان بۆ خێزانەکان و کۆمپانیاکان.
ئامارە فەرمییەکان و داتاکانی بازاڕ چی دەربارەی قەبارەی ڕاستەقینەی زیانەکان و باجە پێنیشاندراوەکانی سەر شانی هاووڵاتییان دەسەلمێنن؟
بەپێی بڵاوکراوەی هەفتانەیی نەوت سەر بە کۆمیسیۆنی ئەوروپا لە ڕێکەوتی 21ی ئەیلوولی 2026دا، تێکڕای نرخی گاز لە یەکێتی ئەوروپادا گەیشتە 2.226 یۆرۆ بۆ هەر لیترێک، کە بەرزترین ئاستە لە دوای ساڵی 2005ەوە. لە وڵاتی یۆنان نرخی بەنزینی 95 بە ڕێژەی 26 لە سەد و نرخی گاز بە ڕێژەی 42 لە سەد زیادی کردووە لە دوای لێدانەکانی 28ی شوباتی 2026 بۆ سەر ئێران.
داتاکانی بازاڕی سووتەمەنی لە یۆنان دەری دەخەن کە نرخی بەنزین لە ڕێکەوتی 29ی ئەیلوولدا گەیشتووەتە 2.520 دۆلار (2.221 یۆرۆ) بۆ هەر لیترێک، کە بە ڕێژەی 58.5 لە سەد لە سەرووی تێکڕای جیهانییەوەیە. لە بەرامبەردا نرخی گاز گەیشتووەتە 2.550 دۆلار (2.248 یۆرۆ) و لە نێو 133 وڵاتی جیهاندا یۆنان لە ڕیزبەندی دەیەمی بەرزترین نرخەکاندا جێگیر بووە.
پشکنینی داهاتی تاکەکان لە یۆنان پێشان دەدات کە لەسەر بنەمای مووچەی مانگانەی 1400 دۆلار، کارمەندێک پێویستە 19 خولەک کار بکات بۆ کڕینی یەک لیتر بەنزین، و پڕکردنی باکێکی 40 لیتری پێویستی بە 12.67 کاتژمێر کارکردن هەیە. لە سەرانسەری ئەوروپاشدا باجی سەر گاز بە تێکڕا گەیشتووەتە 0.861 یۆرۆ بۆ هەر لیترێک، کە دەکاتە 38.6 لە سەدی نرخی سەر پەمپەکان.
لهلایهكی دیكهوه، هەڵاوسانی ساڵانە لە ئیسپانیا لە مانگی ئەیلوولدا بازدانی بەخۆیەوە بینی و گەیشتە 4.9 لە سەد، کە تێیدا تێچووی بەرهەمەکانی وزە بە ڕێژەی 21.6 لە سەد بەرز بووەوە. هاوکات لە یۆنان ڕێژەی هەڵاوسان لە 2.7 لە سەدی مانگی تەممووزەوە بۆ 3.7 لە سەد لە مانگی ئابدا زیادی کردووە، کە مەترسییەکی گەورە لەسەر توانای کڕینی خێزانەکان دروست دەکات.
ئایا سیاسەتە کاتییەکانی سەرکردە ئەوروپییەکان لە ئاست قووڵیی قەیرانەکەدان، یان بەرپرسانی باڵا چارەسەرە بنەڕەتییەکان لەژێر فشاری هەڵبژاردندا دەشارنەوە؟
سەرۆکوەزیرانی یۆنان لە وتارەکەیدا بۆ ئەنجوومەنی وەزیران جەختی کردەوە کە حکومەتەکەی بڕیاری داوە پشتگیریی کۆمەڵگە بکات بێ ئەوەی ئابووریی وڵاتەکە لەناو ببات. ناوبراو ئاماژەی بەوە کرد کە نایانەوێت قەیرانێکی نیشتمانی لە ناوەڕاستی قەیرانێکی جیهانیدا سەرهەڵبدات، و داوای نەرمیواندنی دەستبەجێی لە ئورسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا کردووە.
لە لایەکی ترەوە، دان یۆرگنسن کۆمیسیاری وزەی یەکێتی ئەوروپا هۆشداریی دا کە زستانی بەردەممان بەهۆی شەڕی نێوان ئەمریکا و ئێران زۆر دژوار دەبێت بۆ بازرگانان و ماڵان. شارەزایانی بانکی ناوەندیی ئەوروپاش هێمایان بۆ ئەوە کردووە کە پشکی قازانجی پاڵاوگەکان بە تەنیا 0.41 یۆرۆی خستووەتە سەر نرخی هەر لیترێک گاز و تاکە مەرجی دابەزینی نرخەکان کۆتاییهاتنی شەڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە.
چاودێرانی ناوخۆیی و پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی یۆنان دەڵێن: "مێتسۆتاکیس لەبەر نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی لە بەهاری داهاتوودا هەوڵی ڕازیکردنی دەنگدەران دەدات." لە هەمان کاتدا نوێنەرانی سەندیکاکانی گواستنەوە پێیان وایە کە داشکاندنی 20 سەنت لە نرخی گاز بەشی پڕکردنەوەی زیانە گەورەکانی کۆمپانیاکانی گواستنەوە و جووتیاران ناکات.
ڕەگوڕیشەی مێژووییی باجی قورسی سووتەمەنی لە ئەوروپا بۆ کەی دەگەڕێتەوە و بۆچی تا ئێستا چارەسەرێکی یەکلاکەرەوە بۆ جیاوازیی نێوان وڵاتان نەدۆزراوەتەوە؟
پشتبەستنی مێژووییی پیشەسازیی ئەوروپا بە هاوردەکردنی نەوتی خاو، وڵاتانی کیشوەرەکەی بەرامبەر شۆکە دەرەکییەکان لاواز کردووە. لە دوای دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران لە 28ی شوباتی 2026، جموجۆڵی کەشتییەکان لە گەرووی هورمز پەکی کەوت و پچڕانی هێڵەکان نرخی بەرهەمە پاڵێوراوەکانی بە شێوەیەکی خێرا بەرز کردەوە.
سیاسەتی داراییی یەکێتی ئەوروپا لە ڕابردوودا هەمیشە باجی کەمتری بەسەر گازدا دەسەپاند بە بەراورد بە بەنزین، بۆ ئەوەی پشتیوانی لە کەرتی کشتوکاڵ و گواستنەوەی بازرگانی بکات. ڕێکخراوی گواستنەوە و ژینگە لە برۆکسل لە ساڵی 2015دا ئاشکرای کردبوو کە ئەوروپییەکان بە تێکڕا 14 سەنت باجی زیاتر لەسەر بەنزین دەدەن و ئەم جیاوازییە بۆ ماوەی دە ساڵ بەردەوام بوو.
لە ساڵی 2021دا کۆمیسیۆنی ئەورووپا پڕۆژەیاسایەکی پێشکەش کرد بۆ گۆڕینی سیستەمی باج لەسەر بنەمای توانای وزە نەک قەبارەی شلەکان. بەهۆی ئەوەی پەسەندکردنی ئەم بڕیارە پێویستی بە دەنگی سەرجەم 27 وڵاتەکە هەبوو، لە تشرینی دووەمی 2025دا پڕۆژەکە شکستی هێنا و بازاڕەکان بێ ڕێکارێکی یەکگرتوو ڕووبەڕووی قەیرانی نوێی 2026 بوونەوە.
لە نێوان تەشەنەسەندنی جەنگی کەنداو و ململانێی دیپلۆماسیی ئەوروپادا، ئابووریی کیشوەرەکە بەرەو کام سناریۆی پڕمەترسی هەنگاو دەنێت؟
شارەزایانی ئابووری پێشبینی دەکەن کە ئەگەر ململانێ سەربازییەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوام بن، نرخی سووتەمەنی لە ئەوروپادا سنووری 3 یۆرۆ تێدەپەڕێنێت. ئەم دۆخە حکومەتەکان ناچار دەکات بەپەلە یاسای پاراستنی بودجە پشتگوێ بخەن، ئەگەرنا ڕووبەڕووی شەپۆلێکی توندی مانگرتن و پەککەوتنی پیشەسازی دەبنەوە لە نیوەی یەکەمی 2027دا.
ئاسۆی کورتخایەن بەستراوەتەوە بە ڕەزامەندیی برۆکسل لەسەر کەمکردنەوەی کاتیی باجەکان، هاوشێوەی ئەو هەنگاوانەی ئەڵمانیا و چیک پەنایان بۆ بردووە، بەڵام چارەسەری درێژخایەن تەنیا لە ڕێگەی دۆزینەوەی هێڵی نوێی هاوردەکردن و کۆتاییهاتنی تەنگژەی گەرووی هورمز بەدی دێت، بە پێچەوانەوە ئەوروپا ڕووبەڕووی قەیرانێکی قوڵی بێکاری و پاشەکشەی گەشەی ئابووری دەبێتەوە.
